Debaty sejmowex903 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie negatywnego oddziaływania zbiornika retencyjnego ˝Jeziorsko˝ na sąsiadujące grunty rolne oraz zagrożenia życia mieszkańców w sytuacji awarii zbiornika

   Szanowny Panie Marszałku! W niniejszej odpowiedzi na interpelację zawarto dodatkowe wyjaśnienia i uzupełnienia, zgodnie z zagadnieniami sformułowanymi w interpelacji w formie pytań.    1. Melioracje. Na etapie opracowania założeń techniczno-ekonomicznych zbiornika wodnego ˝Jeziorsko˝ wykonano opracowanie pt. ˝Prognoza hydrogeologiczna wpływu zbiornika ˝Jeziorsko˝ na tereny przyległe˝, które było podstawą najpierw programu, a następnie projektów technicznych systemów i urządzeń odwadniająco-nawadniających. W programie zaprojektowano meliorację 4 polderów na powierzchni 4550 ha. Pozwolenie wodnoprawne wydane przez wojewodę sieradzkiego na budowę zbiornika ˝Jeziorsko˝ zobowiązywało b. ODGW w Poznaniu do wykonania melioracji na obszarze 4700 ha (a więc rozszerzyło zakres prac). Do czasu zakończenia realizacji zbiornika ˝Jeziorsko˝ (grudzień 1996 r.) wykonano melioracje na obszarze 5150 ha. Po przekazaniu zbiornika do eksploatacji, w ramach usuwania ujemnych skutków piętrzenia, wykonano melioracje niesystematyczne na obszarze 420 ha. Do chwili obecnej zmeliorowano więc łącznie 5570 ha.    Melioracje szczegółowe wykonane na polderach: Teleszyna, Proboszczowice-Bartochów, Glinno-Włyń, Pęczniew-Rudniki, Osowiec, Jadwichna-Raszelki przekazano do eksploatacji spółkom wodnym zgodnie z właściwościami terytorialnymi. Drogi rolnicze wraz z budowlami komunikacyjnymi przekazano do eksploatacji urzędom gmin w Pęczniewie i Warcie.    Rowy melioracyjne związane w bezpośrednim oddziaływaniem zbiornika (rejon Pęczniewa i tereny poniżej zapory czołowej) przekazano do eksploatacji Inspektoratowi Eksploatacji Zbiornika Jeziorsko. Rowy wraz ze zbiornikami w lasach w rejonie Księżych Młynów przekazano do eksploatacji nadleśnictwu w Poddębicach.    Należy stwierdzić, że większość spółek wodnych przestała istnieć, a wykonane melioracje nie są konserwowane, co doprowadziło do ich dewastacji.    Odnośnie do problemu ilości nieodkopanych rowów, na tak postawione pytanie nie można odpowiedzieć jednoznacznie. Należy stwierdzić, że na obszarach będących pod wpływem piętrzenia zbiornika ˝Jeziorsko˝ znajdowały się użytki zielone najniższych klas bonitacyjnych, bez sprawnych urządzeń melioracji szczegółowych. Istniejące rowy miały w przeważającej części charakter śladowy (zamulone, odcinkowo bardzo płytkie, silnie zarośnięte, przepusty niedrożne lub zerwane). Zadaniem wykonanej w ramach budowy zbiornika sieci rowów i urządzeń melioracyjnych jest usuwanie negatywnego wpływu zbiornika (podtopienia) oraz możliwość podstawowej regulacji stosunków wodnych w glebie (odwodnienie i nawodnienie). Rowy melioracyjne prowadzono z reguły po trasie rowów istniejących, a także uzupełniono o sieć rowów nowych, stosownie do potrzeb.    2. Drogi. Budowa zbiornika spowodowała zmiany w istniejącej infrastrukturze technicznej terenu inwestycji, w tym sieci drogowej.    Przebudowa dróg, objęta programem inwestycji, oparta była na branżowym studium komunikacyjnym uzgodnionym z jednostkami administracji drogowej według obowiązujących wówczas przepisów.    Modernizacja dróg istniejących oraz budowa nowych dróg zastępczych objęła razem 90 km. Ponadto wykonano nowy most drogowy w mieście Warta przez rzekę Wartę, w miejsce starego drewnianego. Jednocześnie przeprowadzono roboty mające na celu poprawę stanu dróg istniejących wykorzystanych do transportu związanego z budową zbiornika, tam, gdzie nastąpiło pogorszenie ich stanu w wyniku prowadzonych robót.    Obiekty drogowe przekazano właściwym administratorom (głównie zarządom dróg w Poddębicach, Sieradzu i Turku). Obecnie RZGW w Poznaniu nie ma zgłoszeń odnośnie do konieczności przebudowy innych dróg na koszt administratora zbiornika.    W ramach budowy zbiornika nie wybudowano żadnych dodatkowych dróg ewakuacyjnych.    3. Bezpieczeństwo obiektów zbiornika i system zabezpieczeń na wypadek awarii. W 1982 r. Centralne Biuro Studiów i Projektów Budownictwa Wodnego ˝Hydroprojekt˝ w Warszawie opracowało ˝Operat użytkownika zbiornika ˝Jeziorsko˝ w okresie zagrożenia państwa˝ (w tamtym czasie materiał opatrzony klauzulą ˝tajne˝). W wyniku przeprowadzonych uzgodnień b. ODGW w Poznaniu jako inwestor i przyszły administrator zbiornika w roku 1983 przekazała po 1 egzemplarzu przedmiotowego ˝Operatu...˝ do wojewódzkich sztabów wojskowych w Sieradzu i Koninie oraz do Wojewódzkiego Inspektoratu Obrony Cywilnej w Sieradzu.    Operat zawierał m.in. analizę podstawowych zagrożeń powstałych w wyniku hipotetycznej awarii zbiornika, w tym wskazania (na mapach) kierunków ewakuacji ze strefy hipotetycznego zalewu, z oznaczeniem istniejących dróg.    W latach 1984-1990 odbyło się kilka spotkań inwestora zbiornika z powyżej wymienionymi jednostkami, przy udziale przedstawicieli kierownictwa wojewódzkich komitetów przeciwpowodziowych, w wyniku których oraz po przeprowadzeniu uzupełniających analiz problemu awarii zbiornika przez WKP oraz ODGW w Poznaniu, ˝Hydroprojekt˝ opracował w latach 1993-1996 zaktualizowany i poszerzony ˝Operat użytkowania zbiornika w okresie zagrożenia˝. W nowym ˝Operacie...˝ uwzględniono opracowane w 1991 r. na zlecenie ministerstwa ˝Wytyczne sporządzenia instrukcji postępowania i ewakuacji ludności w przypadku zagrożenia spowodowanego przez budowlę hydrotechniczną˝. Przeprowadzono obliczenia komputerowe na matematycznym modelu symulacyjnym dla 5 wariantów awarii zapory zbiornika. ˝Operat...˝ z 1996 r. zawiera dane inwentaryzacyjne dotyczące terenów zagrożonych, szczegółowe wskazania kierunków ewakuacji, schemat systemu łączności i alarmowania, wskazania dotyczące organizacji ewakuowania ludności oraz schemat działań użytkownika zbiornika (administratora) w przypadku zagrożenia awarią. ˝Operat...˝ zawiera tabelaryczne zestawienia zagrożenia ludności i inwentarza oraz istniejącej infrastruktury technicznej dla poszczególnych miejscowości w układzie gmin. W lutym 1997 r. egzemplarze ˝Operatu...˝ zostały przekazane przez ODGW do wojewódzkich komitetów przeciwpowodziowych w Sieradzu i Koninie.    Do czasu obecnego ze strony WKP ani od wojewódzkich sztabów wojskowych i inspektoratów obrony cywilnej nie wpłynęły wnioski w sprawie budowy nowych lub modernizacji istniejących dróg służących ewakuacji ani w sprawie uzupełnienia urządzeń telekomunikacji.    Trzeba podkreślić, że awaria urządzeń piętrzących zbiornika jest mało prawdopodobna. Natomiast zbiornik bezsprzecznie od pierwszego spiętrzenia wody w 1986 r. stwarza problemy eksploatacyjne, związane głównie z intensywnymi procesami filtracyjnymi.    Zapora czołowa i zapory boczne zbiornika są wyposażone w urządzenia kontrolno-pomiarowe, pozwalające na bieżącą kontrolę i ocenę ich zachowania. Kontrola ta leży w gestii służb eksploatacyjnych zbiornika. Oceny stanu technicznego i bezpieczeństwa obiektów wykonuje corocznie, na zlecenie Ministerstwa Środowiska, Ośrodek Technicznej Kontroli Zapór Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Ostatnia ocena dotyczy stanu na koniec 1999 r. Zgodnie z zawartymi w niej stwierdzeniami obiekty i budowle zbiornika ˝Jeziorsko˝ mogą być bezpiecznie eksploatowane, a niekorzystne zjawiska obserwowane w toku 14-letniej eksploatacji ulegają stopniowemu ograniczeniu wskutek:    - dokonywanej przebudowy odcinków rowu opaskowego zapory czołowej i bocznych,    - wykonania odcinkowego uszczelnienia ekranu na skarpie odwodnej (prace w toku),    - postępującej kolmatacji dna zbiornika,    - obniżenia od 1996 r. o 1 metr poziomu normalnego piętrzenia.    Ogólna kontrola zapór prowadzona jest przez systematyczne obchody (w czasie akcji powodziowej dyżury całodobowe na zaporach). Komisyjne przeglądy stanu technicznego zapór, budowli zrzutowej i elektrowni wodnej prowadzone są 2 razy w roku. W przeglądach tych, organizowanych przez RZGW, biorą udział przedstawiciele wydziałów ochrony środowiska i Państwowego Nadzoru Budowlanego urzędów wojewódzkich.    W 1999 r. b. ODGW w Poznaniu podjęła działania zmierzające do zainstalowania na budowli zrzutowo-upustowej zbiornika automatycznego elektronicznego systemu alarmowo-obserwacyjnego w ramach realizacji wymogów ustawy o ochronie mienia, wraz z urządzeniami alarmowymi dot. awarii zbiornika.    W celu doskonalenia działań organizacyjnych związanych z hipotetycznym zagrożeniem awarią przeprowadzane są okresowe ćwiczenia terenowe obrony cywilnej.    Problem zabezpieczenia uzupełniającej łączności sygnalizacji zagrożeń będzie rozwiązywany w najbliższym czasie wspólnie z urzędami gmin i jednostkami zarządzania kryzysowego, ochrony ludności i spraw obronnych, z uwzględnieniem aktualnie najnowszych urządzeń.    4. Wodociągowanie wsi. Według stanu na dzień dzisiejszy zostały zwodociągowane wszystkie wsie zlokalizowane w sąsiedztwie zbiornika na lewym brzegu i poniżej zapory czołowej. Na prawym brzegu pozostały do zwodociągowania dwie wsie w strefie cofkowej zbiornika (proces inwestycji w toku).    B. ODGW prowadziła obserwacje poziomu wód w studniach gospodarskich na obrzeżu zbiornika od wielu lat, obserwacje prowadzone są nadal przez RZGW. Zmiany poziomów wody w studniach wraz ze zmianą parametrów jakościowych wody (analizy Sanepidu w Turku i Sieradzu) stanowiły podstawę do określenia partycypacji ODGW w kosztach wodociągowania wsi. Obecnie RZGW prowadzi ścisłą współpracę z urzędami gmin, na terenie których znajdują się zwodociągowane wsie w sąsiedztwie zbiornika. Obecnie prowadzona jest współpraca z gminami: Dobra, Pęczniew i Warta w ramach rozliczeń końcowych i drobnych uzupełnień.    5. Uszkodzenia budynków. Problem uszkodzeń budynków wystąpił na początku lat 90. i najwcześniej uwidocznił się w rejonie wsi Pęczniew, a najpóźniej w rejonie wsi Miłkowice.    We wszystkich zgłoszonych przypadkach oględzin dokonywali pracownicy ODGW i przy stwierdzonych oczywistych uszkodzeniach na skutek oddziaływania zbiornika decyzje o sposobie naprawienia szkód podejmowano podczas lustracji. W przypadkach bardziej złożonych lub wątpliwych odnośnie do przyczyn powstawania uszkodzeń ODGW zlecała ekspertyzy pracownikom naukowym Katedry Mechaniki Budowli i Budownictwa Rolniczego Akademii Rolniczej w Poznaniu lub prof. dr. hab. inż. Wiesławowi Buczkowskiemu, rzeczoznawcy budowlanemu z listy wojewody poznańskiego. Ekspertyzy określały przyczyny oraz sposób i koszty naprawy szkód.    Wyniki ekspertyz były przedstawiane zainteresowanym, a następnie w uzasadnionych przypadkach przystępowano do naprawienia szkód.    Tam, gdzie szkody były bardzo duże, wybudowano nowe zagrody (np. w miejscowości Pólko gm. Pęczniew 9 nowych zagród na wyżej położonym terenie). W pozostałych przypadkach wykonano szereg wzmocnień w budynkach mieszkalnych, gospodarczych oraz w kościołach.    Największą liczbę uszkodzeń odnotowano w latach 1993-1997. Z biegiem lat ujemne oddziaływanie zbiornika na obiekty budowlane zanika.    Obecnie, tak jak wcześniej, każde nowe zgłoszenie jest wnikliwie rozpatrywane. W przypadku stwierdzenia, że uszkodzenie związane jest z oddziaływaniem zbiornika, sprawa jest niezwłocznie załatwiana.    6. Współdziałanie administratora zbiornika z samorządami gmin. Współpraca administratora zbiornika z samorządami gmin przebiega bez zastrzeżeń. W ministerstwie znajdują się stosowne dokumenty potwierdzające, że wszelkie sprawy i problemy załatwiane są na bieżąco, zgodnie z interesem obu stron i w interesie miejscowego społeczeństwa, a dotyczy to zarówno centrali RZGW w Poznaniu, jak i Inspektoratu Eksploatacji Zbiornika Wodnego ˝Jeziorsko˝ w Skęczniewie.    7. Opracowanie programu określającego kompleksowe działania poprawiające warunki życia mieszkańców. Program określający kompleksowe działania poprawiające warunki życia mieszkańców obrzeży zbiornika Jeziorsko, przygotowany przez administratora zbiornika we współpracy z samorządami, nie został opracowany, ponieważ samorządy gminne nie zgłaszały takiej potrzeby. W związku z interpelacją RZGW w Poznaniu wystąpi do samorządów gmin Dobra, Pęczniew i Warta w sprawie jw.    8. Procesy erozyjne poniżej zapory czołowej. W sprawie erozji dna Warty poniżej zapory od 1987 r. prowadzone są badania i pomiary terenowe, których celem jest monitorowanie procesów erozyjnych. Pomiary wykonywane są na odcinku 17,5 km, tj. od zapory do Uniejowa. Wyniki tych badań i pomiarów wykorzystano do oceny skutków erozji w korycie rzeki oraz oceny stanu technicznego istniejących budowli regulacyjnych. Na podstawie pomiarów i obserwacji zaprojektowano i wykonano w latach 1992-1994 dwa progi denne usytuowane bezpośrednio poniżej zapory czołowej zbiornika. Aktualnie prowadzone są pomiary i badania modelowe, celem ustalenia szczegółowej lokalizacji progu dennego nr 3, tj. progu stabilizującego, o którym była mowa w odpowiedzi na pierwszą interpelację. Do końca pierwszego kwartału 2001 r. przewiduje się opracowanie projektu budowlanego nowego progu (nr 3) w rejonie wsi Księże Młyny.    Proces erozji prowadzi do obniżenia poziomów wód gruntowych w dolinie, ale jest ono łagodzone poprzez dodatkowe zasilanie przepływów w rzece zrzutami ze zbiornika w okresie niżówek letnich oraz filtracją wód ze zbiornika.    Monitorowanie procesu erozji wskazuje, że jest to proces ciągły, lecz o łagodnym przebiegu i nie stwarza zagrożenia bezpieczeństwa obiektu hydrotechnicznego.    Reasumując, trzeba stwierdzić, że Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu (wcześniej Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej) stara się w ramach otrzymanych środków finansowych na bieżąco rozwiązywać problemy wynikające z eksploatacji zbiornika wodnego ˝Jeziorsko˝. Wiele zgłaszanych przez rolników roszczeń nie ma związku ze zbiornikiem, ale z innymi czynnikami (anomalie pogodowe, błędy w konstrukcji budynków itp.). W takich przypadkach brak jest podstaw do załatwiania roszczeń ze środków administratora zbiornika.    Problem oddziaływania zbiornika na przyległe tereny ma wiele aspektów, których charakter jest często złożony, w związku z czym mogły wystąpić uchybienia w udzieleniu wyczerpującej odpowiedzi na pierwszą interpelację.    W załączeniu przedstawiono, do wiadomości i wykorzystania, kopię notatki ZK.Ko.III-9/093/2000 z dnia 23 marca 2000 r. z przebiegu ćwiczenia gminnego obrony cywilnej w mieście i gminie Dobra, którego tematem było: Przygotowanie organów obrony cywilnej w przypadku ewentualnego powstania zagrożenia zatopieniem w wyniku awarii zapory czołowej na zbiorniku ˝Jeziorsko˝*).    Z poważaniem    Minister    Antoni Tokarczuk    Warszawa, dnia 18 września 2000 r.